Zawieszenie władzy rodzicielskiej – co warto wiedzieć?
Zawieszenie władzy rodzicielskiej jest jednym ze środków ingerencji sądu opiekuńczego w wykonywanie praw i obowiązków rodzica wobec dziecka. W praktyce bywa potocznie określane jako zawieszenie praw rodzicielskich, jednak z punktu widzenia przepisów prawidłowe jest pojęcie „władza rodzicielska”. Różnica ta ma znaczenie, ponieważ sąd nie „odbiera” rodzicowi prawa do decydowania o sprawach dziecka na zawsze, lecz czasowo wstrzymuje możliwość wykonywania władzy rodzicielskiej, jeżeli zachodzi przemijająca przeszkoda.
Podstawą prawną takiego rozstrzygnięcia jest art. 110 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem, w razie przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej sąd opiekuńczy może orzec jej zawieszenie. Oznacza to, że zawieszenie władzy rodzicielskiej nie służy karaniu rodzica, lecz ochronie dobra dziecka w sytuacji, gdy rodzic czasowo nie jest w stanie wykonywać swoich obowiązków.
Czym jest władza rodzicielska?
Władza rodzicielska obejmuje przede wszystkim prawo i obowiązek sprawowania pieczy nad osobą dziecka, zarządzania jego majątkiem oraz wychowywania dziecka
z poszanowaniem jego godności i praw. Rodzice podejmują decyzje dotyczące m.in. leczenia, edukacji, miejsca pobytu, spraw urzędowych, wyjazdów, dokumentów czy istotnych kwestii związanych z codziennym funkcjonowaniem dziecka.
Jeżeli wobec jednego z rodziców zostanie orzeczone zawieszenie władzy rodzicielskiej, rodzic ten nie może w czasie trwania zawieszenia wykonywać uprawnień wynikających z tej władzy. Nie powinien więc samodzielnie decydować o istotnych sprawach dziecka, podpisywać dokumentów wymagających zgody przedstawiciela ustawowego ani reprezentować dziecka w zakresie objętym władzą rodzicielską. Nie oznacza to jednak automatycznego zerwania relacji z dzieckiem oraz zakazu kontaktu z dzieckiem osobistego czy zdalnego.
Kiedy sąd może orzec zawieszenie władzy rodzicielskiej?
Najważniejszą przesłanką jest istnienie przemijającej przeszkody. Musi to być taka okoliczność, która faktycznie uniemożliwia lub poważnie utrudnia wykonywanie władzy rodzicielskiej, ale jednocześnie ma charakter czasowy. Sąd bada więc nie tylko samą przyczynę, lecz także to, czy istnieje realna perspektywa jej ustania.
Do sytuacji, w których zawieszenie władzy rodzicielskiej może być rozważane, należą w szczególności:
- długotrwały pobyt rodzica za granicą, jeżeli uniemożliwia on bieżące wykonywanie obowiązków wobec dziecka,
- pobyt w szpitalu, zakładzie leczniczym albo rehabilitacyjnym,
- czasowa choroba lub stan zdrowia wyłączający możliwość decydowania o sprawach dziecka,
- krótkotrwałe odbywanie kary pozbawienia wolności,
- inne przejściowe okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają wykonywanie władzy rodzicielskiej.
Nie każda nieobecność rodzica uzasadnia jednak zawieszenie praw rodzicielskich. Jeżeli rodzic mimo wyjazdu utrzymuje kontakt z dzieckiem, podejmuje decyzje, współpracuje z drugim rodzicem i realnie uczestniczy w życiu dziecka, sąd może uznać, że brak jest podstaw do zawieszenia. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.
Zawieszenie praw rodzicielskich a pozbawienie władzy rodzicielskiej
Zawieszenie władzy rodzicielskiej należy odróżnić od pozbawienia władzy rodzicielskiej oraz od jej ograniczenia. To trzy różne rozstrzygnięcia, stosowane w odmiennych sytuacjach.
Zawieszenie praw rodzicielskich, czyli w ścisłym znaczeniu zawieszenie władzy rodzicielskiej, ma charakter czasowy. Sąd stosuje je wtedy, gdy przeszkoda jest przemijająca. Po ustaniu przyczyny zawieszenia możliwe jest uchylenie zawieszenia i powrót do wykonywania władzy rodzicielskiej.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej dotyczy sytuacji poważniejszych. Może nastąpić wtedy, gdy władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo gdy rodzic nadużywa władzy rodzicielskiej lub rażąco zaniedbuje swoje obowiązki wobec dziecka. Jest to dalej idąca ingerencja sądu niż zawieszenie.
Ograniczenie władzy rodzicielskiej polega natomiast na pozostawieniu rodzicowi części uprawnień, ale z określonymi ograniczeniami, np. przez nadzór kuratora, zobowiązanie rodziców do określonego postępowania albo zastrzeżenie, że rodzic może decydować tylko o niektórych sprawach dziecka.
Co oznaczają zawieszone prawa rodzicielskie w praktyce?
Sformułowanie „zawieszone prawa rodzicielskie” oznacza w praktyce, że rodzic nadal pozostaje rodzicem dziecka, ale czasowo nie wykonuje władzy rodzicielskiej. Jego prawa i obowiązki nie znikają definitywnie, lecz zostają wstrzymane na czas trwania przeszkody.
W tym okresie decyzje dotyczące dziecka podejmuje drugi rodzic, jeżeli przysługuje mu władza rodzicielska. Jeżeli zawieszenie dotyczy obojga rodziców albo drugi rodzic również nie może sprawować pieczy nad dzieckiem, sąd opiekuńczy musi zapewnić dziecku odpowiednią ochronę. W zależności od okoliczności może zostać ustanowiony opiekun prawny, a dziecko może trafić pod pieczę osoby bliskiej, np. dziadków, jeżeli odpowiada to jego dobru.
Warto podkreślić, że zawieszenie władzy rodzicielskiej nie jest automatycznie równoznaczne z zakazem kontaktów z dzieckiem. Kontakty są odrębną instytucją prawa rodzinnego. Co do zasady rodzice i dziecko mają prawo oraz obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezależnie od władzy rodzicielskiej. Jeżeli jednak kontakty zagrażają dobru dziecka, sąd może je ograniczyć albo zakazać ich utrzymywania w osobnym rozstrzygnięciu.
Jak złożyć wniosek o zawieszenie władzy rodzicielskiej?
Wniosek o zawieszenie władzy rodzicielskiej składa się do sądu opiekuńczego. W praktyce będzie to sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, właściwy według miejsca zamieszkania dziecka, a gdy dziecko nie ma miejsca zamieszkania — według miejsca jego pobytu.
Wniosek powinien zawierać:
- oznaczenie sądu,
- dane wnioskodawcy, uczestników postępowania i dziecka,
- wskazanie, którego rodzica dotyczy wniosek,
- dokładne żądanie, czyli wniosek o zawieszenie władzy rodzicielskiej,
- uzasadnienie opisujące przemijającą przeszkodę,
- dowody potwierdzające okoliczności wskazane we wniosku,
- podpis wnioskodawcy,
- załączniki, w tym odpis aktu urodzenia dziecka i odpis wniosku dla uczestnika.
Opłata sądowa od wniosku w sprawie o zawieszenie władzy rodzicielskiej wynosi co do zasady 100 zł. Jeżeli sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na poniesienie kosztów, można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Jakie dowody warto przedstawić?
W sprawach rodzinnych sąd kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka. Samo twierdzenie, że drugi rodzic nie wykonuje obowiązków, zwykle nie wystarczy. Konieczne jest wykazanie, że istnieje konkretna, czasowa przeszkoda uniemożliwiająca wykonywanie władzy rodzicielskiej.
Przydatne mogą być m.in.:
- dokumentacja medyczna,
- zaświadczenia o pobycie w szpitalu lub zakładzie leczniczym,
- dokumenty potwierdzające pobyt za granicą,
- dokumenty związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności,
- korespondencja między rodzicami,
- zaświadczenia ze szkoły, przedszkola lub placówki medycznej,
- zeznania świadków,
- opinia kuratora,
- dokumenty potwierdzające, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Dowody powinny być dobrane do konkretnej sytuacji. Inne znaczenie będzie miała czasowa choroba rodzica, inne wielomiesięczny wyjazd zagraniczny, a jeszcze inne brak możliwości porozumienia się z rodzicem w sprawach leczenia lub edukacji dziecka.
Czy zawieszenie władzy rodzicielskiej może nastąpić w sprawie rozwodowej?
Tak. Zawieszenie władzy rodzicielskiej może zostać orzeczone także w wyroku rozwodowym. Jeżeli więc między rodzicami toczy się sprawa o rozwód, a jeden z nich z powodu przemijającej przeszkody nie może wykonywać władzy rodzicielskiej, sąd może rozstrzygnąć tę kwestię w ramach sprawy małżeńskiej.
Nie oznacza to jednak, że każda sprawa rozwodowa automatycznie uzasadnia zawieszenie praw rodzicielskich. Konflikt między rodzicami, nawet poważny, sam w sobie nie zawsze jest podstawą do zawieszenia. Sąd ocenia, czy istnieje przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej i czy ma ona charakter przemijający.
Jak długo trwa zawieszenie władzy rodzicielskiej?
Przepisy nie wskazują sztywnego terminu, na jaki może zostać orzeczone zawieszenie władzy rodzicielskiej. Trwa ono tak długo, jak długo istnieje przyczyna zawieszenia. Jeżeli przeszkoda ustanie, zawieszenie powinno zostać uchylone.
Przykładowo, jeżeli podstawą zawieszenia był pobyt rodzica w szpitalu, po zakończeniu leczenia i odzyskaniu realnej możliwości zajmowania się sprawami dziecka rodzic może wystąpić o uchylenie zawieszenia. Podobnie w przypadku powrotu z zagranicy albo zakończenia innej czasowej przeszkody.
Jak przywrócić wykonywanie władzy rodzicielskiej?
Po ustaniu przyczyny zawieszenia należy złożyć do sądu opiekuńczego wniosek o uchylenie zawieszenia władzy rodzicielskiej. We wniosku trzeba wykazać, że okoliczności, które uzasadniały wcześniejsze zawieszenie, już nie istnieją.
Warto dołączyć dokumenty potwierdzające zmianę sytuacji, np. zaświadczenie lekarskie, dokument potwierdzający zakończenie leczenia, powrót do kraju, stałe miejsce zamieszkania, zatrudnienie lub inne okoliczności świadczące o możliwości ponownego wykonywania obowiązków wobec dziecka.
Sąd bada przede wszystkim, czy przyczyna zawieszenia rzeczywiście odpadła. Jeżeli tak, powinien uchylić zawieszenie. Nadal jednak punktem odniesienia pozostaje dobro dziecka.
Kiedy zawieszenie władzy rodzicielskiej nie będzie właściwym rozwiązaniem?
Zawieszenie władzy rodzicielskiej nie powinno być traktowane jako sposób na ukaranie drugiego rodzica albo element konfliktu okołorozwodowego. Nie służy także do rozwiązywania sporów o kontakty, alimenty czy bieżące nieporozumienia wychowawcze.
Jeżeli problem polega na tym, że rodzic rażąco zaniedbuje dziecko, stosuje przemoc, nadużywa alkoholu, nie interesuje się dzieckiem przez długi czas albo działa wprost na jego szkodę, właściwsze może być rozważenie ograniczenia albo pozbawienia władzy rodzicielskiej. Jeżeli natomiast rodzice nie mogą porozumieć się w konkretnej sprawie, np. wyboru szkoły, leczenia lub wyjazdu dziecka, można wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie istotnej sprawy dziecka.
Potrzebujesz pomocy w sprawie o zawieszenie władzy rodzicielskiej?
Sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej wymagają dokładnej analizy sytuacji dziecka, relacji między rodzicami oraz dostępnych dowodów. Jeżeli rozważasz złożenie wniosku o zawieszenie władzy rodzicielskiej, chcesz uchylić wcześniejsze zawieszenie albo nie wiesz, jakie rozwiązanie będzie właściwe w Twojej sprawie, skontaktuj się z naszą kancelarią. Pomożemy ocenić szanse postępowania, przygotować niezbędne pisma oraz reprezentować Cię przed sądem rodzinnym.
